webmaster@library.kmitnb.ac.th

รถเข็นสินค้าขึ้นลงบันได อุปกรณ์ขนถ่ายสารพัดประโยชน์

ยรรยง  ศรีสม E-mail :yss@kmitnb.ac.th

บทนำ
                รถ (Trucks) หมายถึง อุปกรณ์ที่มีล้อ และเคลื่อนที่ไปได้อิสระโดยไม่จำกัดตำแหน่ง รถนี้อาจจะ ใช้กำลังคน เครื่องยนต์ หรือไฟฟ้า ลักษณะการเคลื่อนที่อย่างอิสระนี้ทำให้เหมาะสำหรับโรงงานที่มีลักษณะ การผลิตเป็นแบบไม่ต่อเนื่อง นอกจากนี้รถยังใช้ในกรณีที่มีการเคลื่อนที่ตัดเส้นทางกันได้เพราะสามารถหลีก ทางกันได้ เช่น รถยก รถบรรทุก รถเข็น รถไฟฟ้า เป็นต้น แต่รถก็มีข้อจำกัดอยู่ตรงที่สามารถเคลื่อนที่ได้ เฉพาะพื้นราบหรือพื้นเอียงที่มีความชันไม่มากนัก
                รถเข็น (Hand Trucks) หมายถึง อุปกรณ์ที่มีล้อ และเคลื่อนที่ไปได้อิสระโดยไม่จำกัดตำแหน่งโดย ใช้กำลังคน และมีล้อทำด้วยยางตันตั้งแต่ 1 ล้อขึ้นไป รถเข็นนี้จะพบกันบ่อย ๆ ตามร้านค้าต่าง ๆ เพื่อใช้ขนถ่าย สินค้า เช่น กระสอบข้าวสาร กระสอบปุ๋ย ลังน้ำอัดลม กล่องน้ำมันหล่อลื่น เป็นต้น รถเข็นนี้สามารถแบ่งออก ได้หลายประเภทตามรูปร่างของตัวรถเข็น ตามมาตรฐานอุตสาหกรรมของประเทศญี่ปุ่น (Japanese Industrial Standard, J I S) ได้แบ่งรถเข็นออกเป็น 7 ประเภทตามรูปร่างของตัวรถเข็นดังแสดงในตารางที่ 1

ตารางที่ 1 การจำแนกประเภทของรถเข็นตามมาตรฐาน

ของ J I S รถเข็นสินค้าขึ้นลงบันได
                รถเข็นที่ใช้กันอยู่ทั่วไปตามร้านค้า โรงงานอุตสาหกรรม คลังสินค้า มักจะมีรูปร่างเหมือนหรือคล้ายกับ รถเข็นที่แสดงในตารางที่ 1 รถเข็นเหล่านี้จะใช้ขนถ่ายสินค้าบนพื้นราบหรือพื้นเอียงที่มีความชันไม่มากนัก ในกรณีที่ จะขนถ่ายสินค้าภายในอาคารที่ไม่มีลิฟท์จากชั้นหนึ่งขึ้นไปยังอีกชั้นหนึ่งนั้นก็ไม่สามารถจะใช้รถเข็นดังกล่าวนี้ได้ วิธีที่นิยมใช้กันส่วนใหญ่ก็คือใช้คนแบกและเดินขึ้นบันไดไปชั้นบน ทำให้เสียเวลาเดินขึ้น-ลงหลายเที่ยว จึงมีการคิด และประดิษฐ์รถเข็นขึ้นลงบันไดมาเพื่อแก้ปัญหาการแบกสินค้าขึ้นลงบันไดให้มีประสิทธิภาพสูงขึ้น โดยรถเข็นนี้จะมี โครงสร้างเหมือนรถเข็นชนิดคานงัด แต่สิ่งที่แตกต่างกันก็คือ รถเข็นขึ้นลงบันไดจะมีล้อ 6 ล้อ ซึ่งล้อที่เพิ่มขึ้นมานี้มี ไว้สำหรับปีนขึ้นลงบันไดรายละเอียดของรถเข็นขึ้นลงบันไดได้แสดงไว้ในภาพที่ 1
                1. วิธีการสร้างรถเข็นสินค้าขึ้นลงบันได
                รถเข็นสินค้าขึ้นลงบันไดมีส่วนประกอบที่สำคัญ 2 ส่วน ดังนี้
                ก. โครงตัวรถเข็น ทำจากท่อเหล็กชนิดบางขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางนอกประมาณ 19 มม. ดัดโค้งขึ้นรูป เป็นโครงตัวรถเข็นดังภาพที่ 1 การดัดท่อเหล็กนี้จะดัดแบบเย็นด้วยเครื่องตัดท่อ หรือจะดัดร้อนโดยใช้เม็ดทรายละเอียด อัดใส่ลงไปในท่อแล้วปิดหัวท้ายด้วยจุกไม้ให้แน่น จากนั้นก็ให้ความร้อนด้วยการเผาท่อด้วยไฟแก๊สตรงบริเวณที่จะดัด ตัวโครงรถเข็นมีความสูงประมาณ 100 ซม. และความกว้างประมาณ 50 ซม. ใช้ท่อเหล็กชนิดบางและตรงจำนวน 3 ท่อนยึดโครงรถทั้งสองด้านให้ติดกันด้วยการเชื่อมด้วยแก๊ส สาเหตุที่ต้องใช้ท่อเหล็กชนิดบางก็เพราะโครงตัวรถเข็น จะมีน้ำหนักเบาและตรงส่วนล่างของโครงตัวรถเข็นจะนำเอาเหล็กแผ่นชนิดมีสันกันลื่นความหนาประมาณ 4 มม. ขนาดประมาณ 300 x 500 มม. มาเชื่อมติดกับโครงตัวรถเข็นสำหรับรองรับสินค้า

ภาพที่ 1 รถเข็นสินค้าขึ้นลงบันได                 ข. ระบบล้อ

ล้อทำด้วยยางตันเส้นผ่าศูนย์กลางนอกโตประมาณ 200 มม. ดุมล้อทำด้วยแผ่นเหล็กขึ้นรูป แบบกะทะล้อรถยนต์ ตรงกลางดุมล้อมีตลับลูกปืนแบบลูกปืนเข็มติดอยู่เพื่อพยุงล้อให้หมุนได้คล่องตัว ล้อที่ใช้กับรถ เข็นขึ้นลงบันไดจะต้องใช้ทั้งหมด 6 ล้อ คือข้างละ 3 ล้อ สำหรับการยึดลูกล้อเข้ากับตัวโครงรถเข็นนี้ไม่ได้ติดล้อเข้า กับแกนกลางที่ติดกับตัวรถโดยตรง แต่ต้องใช้เหล็กแผ่นหนาประมาณ 3 มม. ตัดเป็นรูปสามเหลี่ยมโดยที่มุมบนทั้ง 3 ด้าน ตัดให้เป็นรัศมีโค้งครึ่งวงกลม เจาะรูตามขนาดของสลักที่จะใช้ยึดล้อ และตรงกลางก็เจาะรูขนาดเท่ากับเส้น ผ่าศูนย์กลางนอกของบุชที่จะสวมกับแกนกลางที่ยึดติดแน่นกับโครงตัวรถเข็น จากนั้นก็ประกอบล้อให้เป็นชุด โดยแต่ละชุดจะมีล้อ 3 ล้อ และแผ่นประกบ 2 แผ่น การประกอบแกนสลักยึดล้อกับแผ่นประกบจะต้องให้แน่นพอ ที่ล้อจะหมุนรอบแกนได้อย่างอิสระต่อมาก็ประกอบบุชที่กลึงมาจากบรอนซ์หรือเหล็กหล่อเข้าไปตรงกลางของชุด ล้อเพื่อให้หมุนได้คล่องตัวเวลาใช้งาน เมื่อประกอบล้อได้ 2 ชุด แล้วก็นำไปประกอบเข้ากับแกนกลางที่ยึดติดแน่น กับโครงตัวรถเข็นและใช้แหวนล๊อคกันหลุดยึดไว้
               เมื่อประกอบชิ้นส่วนต่าง ๆ เรียบร้อยแล้วก็นำรถเข็นนี้ไป ขัดสนิม ทาสีกันสนิม และทาสีจริงตามที่ผู้ ใช้ต้องการ พอสีแห้งก็สามารถนำรถเข็นสินค้าขึ้นบันไดไปใช้งานได้ตามวัตถุประสงค์ต่อไป
                2. หลักการทำงาน รถเข็นขึ้นลงบันไดมีหลักการทำงานโดยทำให้ล้อปีนบันไดเหมือนคนเราก้าวขา ขึ้นบันไดให้ได้นั่นเอง การทำงานของรถเข็นขึ้นลงบันไดจะอธิบายเป็นขั้นตอนโดยใช้ภาพที่ 2 ประกอบขั้นตอน การทำงานเป็นดังนี้
                - ออกแรงดึงรถเข็นโดยให้ตัวรถเอียงขนานกับความชันของบันไดและล้อหมายเลข 1 จะเข้าชนกับของ บันไดขั้นแรก (ดูภาพที่ 2-1)
                - ออกแรงดึงรถเข็นเพิ่มขึ้นอีกเล็กน้อยก็จะทำให้ชุดล้อที่ประกอบด้วยแผ่นประกบสามเหลี่ยมซึ่งหมุนได้ รอบตัวเคลื่อนที่ จึงทำให้ล้อหมายเลข 2 เปลี่ยนตำแหน่งไปพาดกับขั้นบันไดขั้นต่อไป (ดูภาพที่ 2-2)
                - ออกแรงดึงรถเข็นในระดับเดิมต่อไป ก็จะทำให้ชุดล้อประกอบด้วยแผ่นประกบสามเหลี่ยมซึ่งหมุนได้ รอบตัวเคลื่อนที่ต่อไป จึงทำให้ล้อหมายเลข 2 หมุนเข้าไปชนขอบบันไดขั้นเดิม และล้อหมายเลข 1จะเปลี่ยนตำแหน่ง ไปพาดกับขั้นบันไดเดียวกับ ล้อหมายเลข 2 (ดูภาพที่ 2-3)
                - ออกแรงดึงรถเข็นในระดับเดิมต่อไป รถเข็นสินค้าขึ้นลงบันไดก็จะมีการทำงานทำนองเดียวกันกับขั้น ตอนที่ 2 และ 3 การทำงานลักษณะนี้จะทำต่อไปจนกว่ารถเข็นนี้จะขึ้นไปถึงชั้นบน และถ้าใช้รถเข็นนี้บนพื้นราบ หรือพื้นเอียงก็จะทำงานเหมือนกับรถเข็นชนิดคานงัด จะต่างกันตรงที่รถเข็นขึ้นลงบันไดจะมีล้อสัมผัสพื้น 4 ล้อ ตลอดเวลาเท่านั้น

ภาพ ที่ 2 ขั้นตอนการทำงานของรถเข็นสินค้าขึ้นลงบันได   

            
ถ้าต้องการขนถ่ายสินค้า จากชั้นบนลงมาชั้นล่างทางบันไดก็สามารถทำได้ด้วยรถเข็นประเภทนี้เช่นกัน โดยไม่ต้องออกแรงดึง แต่ต้องคอยประคองรถเข็นพร้อมน้ำหนักบรรทุกให้ค่อย ๆ เคลื่อนตัวลงมาทางบันไดเอง ซึ่งก็ จะสะดวกกว่าการขนถ่ายสินค้าจากชั้นล่างขึ้นชั้นบน
                นอกจากนี้แล้วรถเข็นสินค้าขึ้นลงบันไดก็ยังสามารถขนถ่ายสินค้าบนพื้นราบและพื้นเอียงได้ดีอีกด้วย
สรุป
                รถเป็นอุปกรณ์ขนถ่ายวัสดุที่มีความคล่องตัวมากที่สุด เพราะสามารถเคลื่อนที่ไปได้อิสระโดยไม่จำกัด ตำแหน่ง พลังงานที่ใช้อาจจะเป็นน้ำมัน ไฟฟ้าหรือกำลังคน ในโรงงานอุตสาหกรรมที่มีลักษณะการผลิตเป็นแบบ ไม่ต่อเนื่องจะนิยมใช้รถสำหรับขนถ่ายวัสดุเช่น รถยก รถไฟฟ้า รถเข็น เป็นต้น และรถเข็นก็เป็นอุปกรณ์ขนถ่ายวัสดุ ที่มีผู้นิยมใช้กันทั่วไปตามร้านค้าต่าง ๆ เพื่อขนถ่ายสินค้าที่มีขนาดพอเหมาะกับรถเข็นบนพื้นราบหรือพื้นเอียงที่มีความ ชั้นไม่มากนักตามมาตรฐานอุตสาหกรรมของประเทศญี่ปุ่น (J I S) ได้แบ่งรถเข็นออกเป็น 7 ประเภท คือ รถเข็น ชนิดพื้นราบ  รถเข็นชนิดแขนเดียวพื้นราบ รถเข็นชนิดสองแขนพื้นราบ รถเข็นชนิดกล่อง รถเข็นชนิดมีชั้นวางของ รถเข็นชนิดตระกล้าทึบ และรถเข็นชนิดคานงัด แต่ถ้าต้องการจะขนถ่ายสินค้าจากชั้นล่างขึ้นไปชั้นบน หรือจากชั้น บนลงมาชั้นล่างก็จะต้องใช้คนแบก ซึ่งจะทำให้เสียเวลาเดินขึ้นลงหลายเที่ยว เพราะรถเข็นแบบธรรมดาไม่สามารถ ขนถ่ายสินค้าขึ้นลงบันไดได้

เอกสารอ้างอิง ศิริทัส  วงศาโรจน์, "แบบรถขนของขึ้น-ลงบันได", จุลสารเทคโนโลยีประยุกต์ ฉบับที่ 2 ปีที่ 1, พฤศจิกายน 2522,
            คณะวิศวกรรมศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ
สุรศักดิ์  นานานุกูล, "การบริหารงานผลิต", กรุงเทพมหานคร : บริษัทสำนักพิมพ์ไทยวัฒนาพานิชจำกัด,
            พิมพ์ครั้งที่ 3, 2525
ประวัติผู้เขียน

ชื่อ  :  ผู้ช่วยศาสตราจารย์ยรรยง  ศรีสม  การศึกษา  :  วศ.ม. วิศวกรรมอุตสาหการ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย  การทำงาน  :  ภาควิชาเทคโนโลยีขนถ่ายวัสดุ คณะวิศวกรรมศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าพระนครเหนือ