วิธีการตรวจวัดเทคโนโลยีสะอาด

วางแผนและจัดระบบ
> ผู้บริหารให้คำมั่นสัญญา
> ตั้งเป้าหมายของโปรแกรมการประเมินทั้งหมด
> ตั้งคณะทำงาน ทำโปรแกรมการประเมิน

ระบบการประเมิน & คำมั่นสัญญาในการดำเนินการ

ขั้นตอนการประเมิน
> รวบรวมข้อมูลของกระบวนการผลิตและหน่วยอื่น ๆ
> เรียงลำดับความสำคัญ และเลือกเป้าหมายของการประเมิน
> พิจารณาข้อมูล และตรวจสอบพื้นที่
> เสนอทางเลือกต่าง ๆ
> กลั่นกรองและเลือกทางเลือก
- ทางเลือกที่แก้ปัญหาได้อย่างชัดเจน และค่าใช้จ่ายในการปฏิบัติต่ำ หรือไม่มีเลย สามารถดำเนินการได้ทันที ไม่ต้องรอขั้นตอนต่อไป
- ทางเลือกที่ต้องศึกษาต่อไป

รายงานการประเมินทางเลือกต่าง ๆ ที่เลือกไว้

ขั้นตอนการวิเคราะห์ความเป็นไปได้
> ประเมินทางเทคนิค
> ประเมินทางเศรษฐศาสตร์
> เลือกทางเลือกเพื่อนำมาปฏิบัติ

รายงานสรุป พร้อมทางเลือกที่เสนอแนะ

การปฏิบัติ
> พิจารณาโครงการต่าง ๆ และจัดสรรงบประมาณ
> ติดตั้ง (อุปกรณ์)
> ลงมือปฏิบัติ (วิธีการทำงาน)
> ประเมินการปฏิบัติงาน

การดำเนินงานตามโครงการเทคโนโลยีสะอาดอย่างมีประสิทธิผล

การประเมินโอกาสในการทำเทคโนโลยีสะอาดมี 4 ขั้นตอน คือ
ขั้นตอนวางแผน และการจัดระบบ
ขั้นตอนประเมิน
ขั้นตอนวิเคราะห์ความเป็นไปได้
ขั้นตอนลงมือปฏิบัติ

ขั้นตอนการวางแผนและการจัดระบบ
สิ่งจำเป็นของการวางแผน และจัดระบบสำหรับโปรแกรมเทคโนโลยีสะอาด คือการได้คำมั่นสัญญาจากผู้บริหารในการทำโปรแกรมนี้ การตั้งเป้าหมาย และการตั้งคณะทำงาน ทำโปรแกรมการประเมิน

ขั้นตอนการประเมิน
- รวบรวมข้อมูลของกระบวนการผลิตและหน่วยงานอื่น ๆ
- เรียบลำดับความสำคัญ และคัดเลือกเป้าหมายของการประเมิน
- ทบทวนข้อมูล และตรวจสอบพื้นที่
- เสนอทางเลือกต่าง ๆ
- กลั่นกรอง และเลือกทางเลือกต่าง ๆ เพื่อศึกษาถึงความเป็นไปได้

การรวบรวมข้อมูลในกรบวนการผลิต และหน่วยอื่น ๆ ของเสียจากหน่วยต่าง ๆ ควรมีการระบุ และ จำแนกคุณสมบัติ ข้อมูลเกี่ยวกับของเสียอาจหาได้จาก บัญชีรายการของเสีย ที่เป็นอันตราย จากโปรแกรม การเก็บตัวอย่างประจำ และจากแหล่งอื่น ๆ

กระบวนการประเมินโอกาส ในการทำเทคโนโลยีสะอาด จำเป็นจะต้องมีการพัฒนา ความเข้าใจพื้นฐาน ของกระบวนการของหน่วยต่าง ๆ ที่ทำให้มีของเสียเกิดขึ้น ควรจัดเตรียมแผนผังการทำงาน ของกระบวนการ เพื่อบ่งบอกปริมาณ ชนิด และอัตราการเกิดของเสีย ในกระบวนการ และจัดทำดุลมวล ของกระบวนการทั้งหลาย เพื่อประโยชน์ ในการติดตาม ปริมาณสารต่าง ๆ ที่ใช้ และสามารถชี้บอก ปริมาณที่สูญเสีย หรือปล่อยออกสู่อากาศ ซึ่งอาจยังไม่มีการจัดทำมาก่อน

การเรียงลำดับความสำคัญ และเลือกเป้าหมายของการประเมิน ในทางอุดมคติ ควรทำการประเมินความเป็นไปได้ ในการลดของเสีย จากทุก ๆ หน่วย อย่างไรก็ตาม โดยข้อจำกัดที่มีอยู่ ผู้จัดการโรงงาน อาจจำเป็นที่จะต้องมุ่งเน้น การลดของเสีย เฉพาะในบางพื้นที่เท่านั้น การพิจารณาปริมาณของเสีย คุณสมบัติที่เป็นอันตราย ข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ความปลอดภัยของพนักงาน หลักการทางเศรษฐศาสตร์ และคุณลักษณะอื่น ๆ ต้องนำมาประเมิน ในการเลือกเป้าหมาย

กลุ่มผู้ประเมินควรประกอบด้วยผู้ที่มีความรู้ ความรับผิดชอบโดยตรง และมีความรู้เกี่ยวกับของเสียชนิดนั้น ๆ หรือพื้นที่การผลิต ตัวอย่างเช่นควรประกอบด้วย พนักงานเดินเครื่อง และคนกวาดพื้น เป็นต้น

พิจารณาข้อมูลและตรวจสอบพื้นที่ กลุ่มผู้ประเมินทำการพิจารณาข้อมูล จากกระบวนการ ก่อนการตรวจสอบพื้นที่ การตรวจสอบควรพิจารณา กระบวนการเป้าหมาย โดยเริ่มจากจุดที่วัตถุดิบ เข้ามาในหน่วย จนถึงจุดที่ได้ผลิตภัณฑ์ และมีของเสียออกมา กลุ่มผู้ประเมินควรระบุแหล่งที่สงสัย ว่าเป็นที่มาของของเสีย ซึ่งอาจรวมถึงกระบวนการผลิต การซ่อมบำรุง สถานที่เก็บวัตถุดิบ และผลิตภัณฑ์ และงานที่ ดำเนินอยู่ การตรวจสอบอาจทำให้ได้ผลสรุปขั้นต้น เกี่ยวกับโอกาส ในการทำเทคโนโลยีสะอาด การรับรองผลสรุปอย่างสมบูรณ์ อาจต้องมีการเก็บข้อมูลเพิ่มเติม ทำการวิเคราะห์ และ/หรือ เยี่ยมชมพื้นที่

เสนอทางเลือกต่าง ๆ จุดประสงค์ของขั้นตอนนี้ เพื่อเสนอทางเลือกการทำเทคโนโลยีสะอาด อย่างละเอียดชัดเจน เพื่อนำไปพิจารณาในขั้นต่อไป เนื่องจากว่าในขั้นต่อไปจะเป็นการศึกษา ถึงความเป็นไปได้ของทางเลือกแต่ละข้อ โดยพิจารณาทั้งทางเทคนิค และทางเศรษฐศาสตร์ จึงยังไม่ตัดทางเลือกใด ๆ ทิ้งในขั้นตอนนี้ ข้อมูลจากการตรวจสอบพื้นที่ รวมทั้งข้อมูลจากสมาคมการค้า หน่วยงานของรัฐบาล รายงานทางเทคนิคและทางการค้า ผู้จำหน่ายเครื่องมือ ที่ปรึกษา วิศวกรโรงงาน และพนักงานเดินเครื่อง สามารถเป็นแหล่งที่มา ของความคิด ให้ได้ทางเลือกต่าง ๆ ในการทำเทคโนโลยีสะอาด

ในการทำเทคโนโลยีสะอาด ควรพิจารณาทางเลือก ที่เป็นการลดวัตถุดิบและการนำกลับมาใช้ การลดวัตถุดิบประกอบด้วย
- ความชำนาญในการผลิตอย่างถูกวิธี
- การเปลี่ยนเทคโนโลยีให้ทันสมัย
- การเปลี่ยนชนิดวัตถุดิบ
- การเปลี่ยนชนิดผลิตภัณฑ์

การนำกลับมาใช้ใหม่ประกอบด้วย
- การนำของเสียไปใช้ หรือนำกลับมาใช้
- การผ่านกระบวนการเพื่อให้ใช้งานได้

การกลั่นกรอง และเลือกทางเลือกเพื่อศึกษาต่อไป กระบวนการกลั่นกรองนี้ เพื่อให้สามารถเลือกทาง เลือก ที่ดีที่สุด สำหรับนำไปศึกษา ความเป็นไปได้ทางเทคนิค และทางเศรษฐศาสตร์ อย่างเต็มรูปแบบ ทางเลือกใด ที่เห็นว่าไม่สำคัญทำไม่ได้ หรือด้อยกว่าจะถูกตัดออกไป

ขั้นตอนการวิเคราะห์ความเป็นไปได้
ทางเลือกที่แสดงความเป็นไปได้ทางเทคนิค และทางเศรษฐศาสตร์เท่านั้น จึงจะนำมาพิจารณาเลือกใช้ในหน่วยงาน การประเมินทางเทคนิค จะดูว่าทางเลือกที่เสนอมานั้น สามารถใช้ได้กับหน่วยงานนั้น ๆ หรือไม่ การเปลี่ยนทั้งกระบวนการ และชนิดเครื่องมือจะต้องมีการประเมิน เพื่อดูผลรวมทั้งหมด ที่มีต่อปริมาณของเสียและคุณภาพของผลิตภัณฑ์

การประเมินทางเศรษฐศาสตร์ ใช้วิธีการมาตรฐาน ของการวัดผลกำไร เช่น ระยะเวลาคืนทุน ผลตอบแทนต่อการลงทุน และราคาสุทธิปัจจุบัน ค่าใช้จ่ายของโครงการ แบ่งได้เป็นค่าใช้จ่ายในการก่อสร้าง และค่าใช้จ่ายในการดำเนินการ นอกจากนี้ต้องทำการพิจารณา ค่าใช้จ่ายที่จะประหยัดได้ จากการดำเนินงานตามโครงการ และรายได้ที่เปลี่ยนแปลงด้วย

การปฏิบัติ
ทางเลือกที่ผ่านการพิจารณา ทบทวนความเป็นไปได้ ทั้งด้านเทคนิค และทางด้านเศรษฐศาสตร์ ควรนำมาดำเนินการ ในหน่วยงานนั้น จากนั้นจะขึ้นกับคณะผู้ทำการ ประเมินโอกาส ในการทำเทคโนโลยีสะอาด โดยการสนับสนุนจากผู้บริหาร ในการติดตามของเสียต่าง ๆ อย่างต่อเนื่อง และชี้บอกโอกาส ในการทำเทคโนโลยีสะอาด ของหน่วยงานนั้น โดยการประเมินซ้ำเป็นระยะ ๆ

คู่มือเทคโนโลยีสะอาดสำหรับอุตสาหกรรมสารเคมีเกษตรในประเทศไทย
สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย