ปฏิบัติการช่วยชีวิตขั้นพื้นฐาน
(Cardiopulmonary Resuscitation)
 
ก า ร ช่ ว ย ชี วิ ต ขั้ น พื้ น ฐ า น ห รื อ C P R
หมายถึง ปฏิบัติการเพื่อช่วยชีวิตคนที่หัวใจหยุดเต้นและหยุดหายใจกระทันหัน เป็นการช่วยโดยไม่ต้องใช้เครื่องมือแพทย์ เพียงแต่ใช้มือกดที่หน้าออก และเป่าลมหายใจเข้าปากผู้ป่วย
 
C P R มี ป ร ะ โ ย ช น์ อ ย่ า ง ไ ร
 
สามารถช่วยชีวิตผู้ป่วยที่เสียชีวิตกระทันหัน โดยเฉพาะผู้ป่วยโรคหัวใจ นอกจากนี้ยังช่วยผู้ที่จมน้ำ ถูกไฟฟ้าดูด ขาดอากาศหายใจ หรือได้รับยาเกินขนาด เป็นการต่อเวลาของผู้ป่วยเพื่อรอให้ผู้ป่วยได้รับการช่วยเหลืออย่างเต็มที่ต่อไป
 
เ มื่ อ ไ ห ร่ จึ ง จ ะ ท ำ C P R
 
เมื่อผู้ป่วยหยุดหายใจและหัวใจหยุดเต้น ควรรีบทำ CPR ทันทีภายในเวลา 4 นาทีแรกหลังจากหยุดหายใจแต่ถ้าเสียชีวิตมานานแล้วก็ไม่ต้องทำเพราะเซลสมอง ขาดออกซิเจนทำให้เซลสมองบางส่วนตายไป
 
ขั้ น ต อ น ก า ร ท ำ C P R
1.ตรวจดูว่าผู้ป่วยหมดสติจริงหรือไม่ โดยการเรียกและตีที่ไหล่เบาๆ
2.ขอความช่วยเหลือจากผู้อื่น ให้โทรศัพท์แจ้งขอความช่วยเหลือต่อถ้าผู้ป่วยหมดสติจริง
3.จัดท่าให้ผู้ป่วยนอนหงาย ราบบนพื้นแข็งและตรวจดูในปาก ว่ามีสิ่งแปลกปลอมอยู่หรือไม่ ถ้ามีให้เอาออก
4.เปิดทางเดินหายใจ โดยดันหน้าผากและยกคาง (head Tilt - Chin Lift) ให้ใบหน้าแหวนขึ้น และตรวจดูว่าผู้ป่วยหายใจหรือไม่โดยก้มลงเอียงแก้มให้หูอยู่ใกล้ปากและจมูกของผู้ป่วย ฟังเสียงลมหายใจ ตามองดูหน้าอก ว่าขยับขึ้นลงหรือไม่ และแก้มจะสัมผัสลมหายใจออก
5.ถ้าผู้ป่วยหายใจดี และไม่มีการเจ็บของกระดูกคอและกระดูกสันหลัง ให้จัดท่า นอนตะแคงกึ่งคว่ำ
6.ถ้าผู้ป่วยไม่หายใจ ให้ช่วยหายใจ วิธีทำผู้ช่วยเหลือสูดหายใจเข้าให้เต็มที่ ประกบปากผู้ป่วย ให้แน่นเป่าลมเข้าปากผู้ป่วยช้าๆ สม่ำเสมอ 2 ครั้ง อย่าเป่าติดกันโดยไม่รอให้ผู้ป่วยหายใจออก

7.คำชีพจร เพื่อตรวจดูว่าหัวใจยังเต้นอยู่หรือไม่ โดยคลำชีพจรที่คอ วิธีคลำ วางนิ้วชี้และนิ้วกลางลงบนลูกกระเดือกของผู้ป่วย แล้วเลื่อนมือลงมาด้านข้างระหว่างช่องลูกกระเดือกกับกล้ามเนื้อคอ

8.ถ้าไม่มีชีพจร ให้หาตำแหน่งวางมือเพื่อกดหน้าอกโดยใช้มือคลำขอบกระดูกชายโครงล่างสุด เลื่อนเข้ามาบริเวณกระดูกลิ้นปี่ ใช้นิ้วชี้และนิ้วกลางวางจากปลายกระดูกลิ้นปี่ขึ้นมา แล้ววางฝ่ามืออีกข้างให้ชิดกับนิ้วและยกนิ้วนั้นออก แล้ววางทับหลับมือพร้อมกับงอนิ้วมือ ให้สอดคล้องประสานง่ามนิ้วมือล่างพอดี
9.เริ่มกดหน้าอก 15 ครั้ง โดยนับเป็นจังหวะหนึ่งและสองและสาม..และสิบ..สิบเอ็ด สิบห้าต้องเหยียดแขนให้ตรงโน้มตัวให้ตั้งฉากกับหน้าอกผู้ป่วย ทิ้งน้ำหนักลงบนแขนต้องไม่เลื่อน มือออกจากตำแหน่งที่กำหนด ถ้าเลื่อนออกไปแล้ว ต้องจัดหาตำแหน่งวางมือใหม่ทุกครั้ง กดหน้าอก 15 ครั้ง สลับกับการเป่าปาก 2 ครั้ง ถือเป็น 1 รอบ ถ้าทำครบ 4 รอบ ให้คลำชีพจร ที่คออีกครั้ง ถ้ายังไม่มีชีพจร ให้ช่วยต่อไป

ใ น ก า ร ท ำ C P R นั้ น ผู้ ป ฏิ บั ต ิจ ะ ต้ อ ง ผึ ก ฝ น ท่ า จ น เ กิ ด ค ว า ม ช ำ น า ญ แ ล ะ มั่ น ใ จ

จึ ง จ ะ ส า ม า ร ถ ท ำ C P R ใ น เ ว ล า ฉุ ก เ ฉิ น ไ ด้ ผ ล
เอกสารอ้างอิง : สถาบันการแพทย์ด้านอุบัติเหตุและสาธารณภัย กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข โทร.2450848,2466926,6448799